नेपालमा इलेक्ट्रिक स्कुटर व्यवसाय किन अझै पनि सन्तोषजनक हुन सकेको छैन?

नेपालमा पछिल्लो केही वर्षमा इलेक्ट्रिक सवारीप्रतिको आकर्षण तीव्र रुपमा बढेको देखिन्छ।

पेट्रोल र डिजेलको बढ्दो मूल्य, वातावरणीय चिन्ता, र सरकारबाट दिइने विभिन्न छुट तथा सुविधा भएको अवस्थामा पनि इलेक्ट्रिक स्कुटरको व्यवसायले अपेक्षित प्रगति गर्न सकेको छैन।

यसको पछाडि केही महत्वपूर्ण कारणहरू छन्, जसलाई बुझेर समाधान गर्न सकेमा यो क्षेत्र अत्यन्त सम्भावनायुक्त बन्न सक्छ।

१. गुणस्तरको अभाव र कमसल स्कुटरको बाढी

नेपालको बजारमा अहिले गुणस्तरीय स्कुटरभन्दा पनि कच्चा वा कमसल क्वालिटीका स्कुटरहरू भरिएको छ।

विशेषतः चिनियाँ स्वामित्वका केही व्यवसायिक समूहहरूले नेपालमै सस्तो सामग्री प्रयोग गरी असेम्बल गरेर सस्तो मूल्यमा स्कुटर बजारमा ल्याइरहेका छन्।

यस्ता स्कुटरहरू सुरुमा राम्रो देखिए पनि केही महिनामा समस्या देखिन थाल्छ—बैट्री डाउन, मोटर खराब, स्पीडमा त्रुटि, ब्रेक सिस्टम कमजोर आदि।

अर्कोतर्फ केहि भारतीय कम्पनीहरुले पनि चिनबाट कमसल खालका पार्ट्सहरु आयात गरी भारतमा एसेम्बल गरेर मेड इन इन्डिया लेखेर नेपालमा बिक्रि गरेको पाइन्छ ।

सामान्य उपभोक्ताले यी सबै प्राविधिक पक्षहरू बुझ्ने अवस्था हुँदैन। उनीहरू आकर्षक डिजाइन वा मूल्य हेरेर किन्ने गर्छन्।

तर पछि यस्ता स्कुटरहरूले प्रयोगकर्ताको विश्वास गुमाउँछन् र सम्पूर्ण इलेक्ट्रिक स्कुटर बजारमाथि प्रश्न उठाउँछन्।

२. सरकारको नीति अस्पष्ट र अस्थिर

सरकारले कहिले कर छुट दिने, कहिले फेरि कर थप्ने, कहिले ब्याट्रीमा छुट दिने त कहिले शुल्क बढाउने नीतिहरू लिँदै आएको छ।

यस्तो अस्थिरता व्यवसायीका लागि चुनौतीपूर्ण हुन्छ। इलेक्ट्रिक स्कुटर व्यवसाय स्थायीत्वका साथ अघि बढ्नका लागि सरकारको दीर्घकालीन, स्पष्ट, र व्यवसायमैत्री नीति अनिवार्य छ।

३. बिना R&D स्कुटर आयातमा प्रतिबन्ध आवश्यक

नेपालमा आउने अधिकांश स्कुटरमा आर एन्ड डी (Research and Development) को ठोस आधार देखिन्न।

केवल डिजाइन बनाएको, ब्याट्री जोडिएको, र स्कुटर चलेको मात्र भएर काम चल्दैन।

स्कुटर सुरक्षित, भरपर्दो, र लामो समय टिक्ने हुनुपर्छ। त्यसैले सरकारको तर्फबाट बिना आर एन्ड डी र प्रमाणिकता भएका स्कुटरको आयातमा रोक लगाउनुपर्छ।

४. सुरक्षा जीवनसँग सम्बन्धित कुरा हो

सवारी साधन भनेको केवल यात्रा गर्ने माध्यम होइन, त्यो मानिसको ज्यानसँग सम्बन्धित विषय हो।

स्कुटरमा ब्रेक सिस्टम, मोटर पावर, टायरको ग्रिप, र ब्याट्री सेफ्टी जस्ता पक्षहरू मजबुत हुनुपर्छ।

“सेफ्टी फर्स्ट” भन्ने अवधारणा इलेक्ट्रिक स्कुटरमा पनि उत्तिकै लागू हुनुपर्छ। ग्राहकले सस्तोको मोहमा आफ्नो ज्यान जोखिममा राख्नु हुँदैन।

५. मूल्यमा पारदर्शिता र औचित्य

नेपालमा अहिले इलेक्ट्रिक स्कुटरहरूको मूल्य अनावश्यक रूपमा उच्च राखिएको देखिन्छ।

कतिपय ब्रान्डले आफूलाई ‘प्रीमियम’ देखाउन मूल्य बढाउँछन्, तर त्यसअनुसारको क्वालिटी दिन सक्दैनन्।

मूल्य सस्तो हुनुपर्छ भन्ने होइन, मूल्य र गुणस्तरको अनुपात सन्तुलित हुनुपर्छ। ग्राहकले आफ्नो खर्चको बदलामा राम्रो सेवा पाउनुपर्छ।

६. सर्भिस र पार्ट्सको असहजता

धेरै ब्रान्डले स्कुटर बेच्नेबेला मात्रै ध्यान दिन्छन्, तर बिक्रीपछि सेवा (after-sales service) मा ध्यान दिँदैनन्।

धेरैजसो कम्पनीको सर्भिस सेन्टर सीमित ठाउँमा मात्र छ, र त्यसमा पनि प्रशिक्षित टेक्निसियनको अभाव हुन्छ।

त्यस्तै, स्पेयर पार्ट्सको उपलब्धता कमजोर हुँदा सानो समस्या हुँदा पनि स्कुटर लामो समय प्रयोगविहीन हुन्छ।

७. जनचेतना अभाव र संयोजनको कमी

नेपालमा अझै पनि धेरै जनताले इलेक्ट्रिक स्कुटरको सही जानकारी पाएका छैनन्।

यसका फाइदा, सुरक्षात्मक पक्ष, आर्थिक बचत र वातावरणीय प्रभावबारे जानकारी दिनु आवश्यक छ।

त्यसका लागि ‘एवरेनेस क्याम्पेन’, टेस्ट राइड इभेन्टहरू, विद्यार्थी र कर्मचारी लक्षित प्रोग्रामहरू आवश्यक छन्।

यो सबै कार्य ब्रान्ड, डिलर र सरकारबीचको सहकार्यमा मात्र सफल हुन सक्छ।

८. संयुक्त प्रयासको खाँचो

नेपालमा अहिले इलेक्ट्रिक स्कुटर बेच्ने कम्पनीहरू छुट्टाछुट्टै मार्केटिङमा व्यस्त छन्। तर यो समस्याको समाधान सामूहिक प्रयासबाट मात्र सम्भव छ।

सबै ब्रान्ड मिलेर ‘इलेक्ट्रिक मोबिलिटी डे’, ‘ग्रीन राइड एभेन्ट’, वा ‘EV चेतना अभियान’ जस्ता कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सकिन्छ।

निष्कर्ष

नेपालमा इलेक्ट्रिक स्कुटरको बजारमा ठूलो सम्भावना छ। तर यो सम्भावनालाई यथार्थमा रूपान्तरण गर्न गुणस्तरीय उत्पादन, पारदर्शी मूल्य नीति, भरपर्दो सेवा प्रणाली, व्यापक जनचेतना, र दीर्घकालीन सरकारी नीति अत्यावश्यक छन्।

हामी सबैले जिम्मेवार भएर अगाडि बढ्ने हो भने, नेपाललाई हरित र दिगो यातायातको दिशामा अघि बढाउन सकिन्छ।

यो व्यापार मात्र होइन, भविष्यप्रति उत्तरदायित्व पनि हो।